شطرنج آنلاین

قوانین شطرنج

صفحه شطرنج

شطرنج یک بازی دو نفره است. صفحه شطرنج یک صفحه مربع ۸ در ۸ است که شامل ۶۴ خانه سیاه و سفید است که این خانه‌ها یکی در میان سیاه و سفید هستند. ستون‌های عمودی با حروف الفبای انگلیسی (از حرف از A تا حرفH) و ردیف‌های افقی با اعداد (از عدد 1 تا عدد 8) مشخص شده‌اند.

مهره‌های شطرنج

مهره‌های شطرنج از 6 شی تشکیل شده است که هر کدام از این مهره‌ها بر اساس قوانینی خاص حرکت می‌کنند. یک شطرنج دارای 32 مهره است که 16 عدد آن سفید و 16 عدد دیگر سیاه می‌باشد. هر بازیکن 16 مهره در اختیار دارد. هشت عدد مهره سرباز یا پیاده، دو عدد رخ، دو عدد فیل، یک وزیر و یک شاه. هر یک از این مهره‌ها دارای ارزش و امتیازی مشخصی هستند.

جای‌گیری مهره‌ها به این صورت است که در ردیف‌های یک و دو مهره‌های بازیکن سفید و در ردیف‌های هفت و هشت مهره‌های بازیکن سیاه قرار می‌گیرند. در گوشه صفحه رخ‌ها، اسب‌ها کنار رخ‌ها و فیل‌ها کنار اسب‌ها جای‌گذاری می‌شوند. وزیر در ستون d و شاه در ستون e جای‌گذاری می‌شود.

قوانین حرکت مهره های شطرنج

ارزش گذاری مهره‌های شطرنج بر اساس عواملی مانند  قدرت مانور و عملکرد، دسترسی و کنترل خانه‌های بیشتر، میزان خطر و قدرت حمله است.

سرباز یا پیاده: بیشترین تعداد مهره‌ها در صفحه شطرنج را پیاده یا سرباز به خود اختصاص داده است. این مهره به صورت مستقیم در ستون‌های A تا H حرکت می‌کند. این مهره در اولین حرکت خود یک یا دو حرکت رو به جلو می‌تواند انجام دهد، اما بعد از حرکت او، هر بار فقط یک خانه حرکت می‌کند. این مهره در حالت عادی اهمیت بالایی ندارد، اما چیزی که این مهره را نسبت به سایر مهره‌ها متمایز کرده این است که هنگامی که به عرض آخر می‌رسد به اصطلاح «ترفیع» می‌گیرد؛ یعنی می‌تواند به هر مهره‌ای دیگر جز شاه و یا پیاده تبدیل شود و در انجام این حرکت نباید وقفه و یا فاصله‌ای بیافتد. این مهره تنها مهره ای است نمی‌تواند به عقب برگردد و فقط می‌تواند به صورت مستقیم و رو به جلو حرکت کند. اگر دو سرباز روبروی هم قرار بگیرند، راه هر دوی آن‌ها بسته است و نمی‌توانند یک دیگر را رد کنند؛ اما اگر به صورت مورب قرار بگیرند، می‌توانند یک دیگر را بزنند و از بازی خارج کنند. ارزش این مهره 1 است.

اسب: اسب‌ها، به صورت L مانند در صفحه شطرنج حرکت می‌کنند. اسب می‌تواند به شکل دو خانه افقی و یک خانه عمودی و یا دو خانه عمودی و یک خانه افقی حرکت کند. اسب در بهترین حالت دفاعی خود ۸ خانه را زیر نظر دارد. اسب دارای گستره عمل محدودی است و عملکرد ضعیفی در دورزنی مهره‌ها دارد. ارزش این مهره 3 است.

فیل: حرکت آن به صورت اریب یا مورب در قطرها است. در نتیجه در قطرهای باز این مهره می‌تواند بهتر قدرت خود را به نمایش بگذارد. بیشترین تعداد خانه‌ای که یک فیل می‌تواند کنترل کند، ۱۴ خانه است و این مهره در یک رنگ خانه قادر به حرکت است؛ یعنی این که فیل‌های مربع سفید تنها در خانه‌های سفید و فیل‌های مربع سیاه تنها در خانه‌های سیاه می‌توانند حرکت کنند. هر بازیکن دو فیل دارد؛ یکی به رنگ سفید و دیگری به رنگ سیاه. ارزش این مهره 3 است.

رخ: شاید بتوان گفت که تاثیرگذارترین مهره، رخ است. حرکت این مهره به صورت عمودی و یا افقی در مربع‌های خالی است. همچنین این مهره می‌تواند به ردیف‌های انتهایی نفوذ کند که اصطلاحا به این کار آن رخنه می‌گویند. مزیت این حرکت این است که از کنار حمله می‌کند و می‌تواند با قدرت مهره‌های حریف را از میان ببرد. مزیت دیگری که رخ نسبت به سایر مهره‌ها دارد این است که می‌تواند زمانی که کنار شاه قرار گرفته به صورتی خاص جای خود را با یک دیگر عوض کرده و جا به جا شوند.ارزش این مهره 5 است.

وزیر: قوی‌ترین مهره، وزیر است. حرکت این مهره ترکیبی از حرکات مهره فیل و رخ است. وزیر در مربع‌های خالی در ستون، عرض و قطر قادر به حرکت است. برخی از شطرنج بازان حرفه‌ای معتقد هستند که نباید وزیر را در اول بازی به میدان نبرد برد؛ اما استراتژی برخی دیگر این است که وزیر خود را قربانی ‌کنند تا به جایگاه بهتر و در نتیجه برد برسند. ارزش این مهره 9 است.

شاه: مهره‌ی اصلی شطرنج، شاه است. حرکت این مهره تنها می‌تواند به صورت یک خانه به شکل‌های افقی، عمودی و یا مورب اتفاق بیافتد. با این که مهره‌ی اصلی شاه است؛ اما هدف اصلی بازی شطرنج محافظت از شاه است.

با توجه به توضیحات داده شده، وزیر با ۹ امتیاز دارای بیشترین ارزش و پیاده با ۱ امتیاز دارای کمترین ارزش است. فیل و اسب هر دو ۳ امتیاز دارند و برابرند، اما گفته می‌شود که فیل کمی ارزشمندتر است. اما تمامی این‌ها بستگی به نوع روش بازی بازیکنان و شرایط بازی دارد.

بازی همیشه با حرکت مهره بازیکن سفید شروع می‌شود و پس از آن بازیکنان مهره‌های خود را به صورت نوبتی حرکت می‌دهند. پایان بازی با برد یکی از بازیکنان و یا مساوی انجام می‌پذیرد. در صورتی که تنها مهره‌های شاه دو بازیکن در صفحه باقی مانده باشد، بازی مساوی خواهد شد.

کیش و مات در شطرنج

هر زمان که شاه از طرف مهره حریف مورد تهدید قرار بگیرد و به آن حمله شود، اصطلاحاً می‌گوییم شاه کیش شده است. طرفی که کیش است فقط باید کیش را برطرف کند و نمی‌تواند حرکت دیگری انجام بدهد و شاه نیز نمی‌تواند حرکتی بکند که خود را در وضعیت کیش قرار دهد. به عبارت دیگر یعنی شاه نباید وارد خانه‌ای بشود که در محدوده حمله مهره حریف باشد؛ در نتیجه دو شاه نمی‌توانند به دیگری کیش بدهند.

اگر حریف نتواند رفع کیش کند، اصطلاحاً مات شده و بازی را باخته است. هدف بازی شطرنج؛ مات کردن شاه حریف است.